کوه نیوز

سال هشتاد و هفت، با یکی دو سانحه در زمینه صعودهای بلند همراه بود. گذشته از جنبه غم انگیز این رخدادها، فعال شدن کمیته حوادث فدراسیون را می توان از نتایج مثبت و امیدوارکننده ی سوانح مذکور به شمار آورد. گرچه شخصا بر این باورم که کمیته حوادث و کمیته پزشکی فدراسیون را می توان در کمیته ای به نام "کمیته آموزش ایمنی و نجات" ادغام کرد که ماموریتش انتقال دانش، نگرش و مهارت پیشگیری و اجتناب از حوادث و بیماریها و برخورد مناسب با آنها (درصورت وقوع) خواهد بود. مطلبی که در زیر می خوانید، پس از بازگشتم از صعود قله موستاق آتا (که مسئولیت پزشکی و تغذیه تیم را داشتم) و به درخواست یکی از اعضای کمیته حوادث فدراسیون نگاشته و به کمیته مذکور ارائه گردید. شاید توجه جدی تر به این نوشتار، بتواند از برخی رخدادهای ناخوشایندضمن صعودهای بلند جلوگیری نماید.

"نگرشی بر وضعیت پزشکان در صعودهای بلند"

با پای گذاشتن کوه نوردان اروپا به ارتفاعات هیمالیا در قاره آسیا، فصلی تازه در تاریخ کوه نوردی باز شد. یکی از ویژگیهای برجسته این فصل نو، ظهور بیماریها و اختلالات ناشی از حضور انسان در ارتفاعات بلند بود که گاه و بیگاه به مرگ افراد منتهی میشد. با پیدایش وضعیت تازه، "پزشکی ارتفاع" روز به روز مورد توجه قرار گرفت و بزودی حضور پزشک در صعودهای بلند، به یک ضرورت مهم تبدیل شد. اکنون کمتر تیمی بدون داشتن پزشک، اقدام به صعودهای بلند در هیمالیا و دیگر نقاط گیتی می نماید. کشور ما نیز در چند سال اخیر، شاهد گسترش روز افزون صعودهای بلند در نقاط مرتفع جهان بوده است. بیشتر این تیمها بدون همراهی پزشک ارتفاع به صعود مبادرت میکنند و متاسفانه حادثه، بیماری و مرگ برخی از اعضا به پیامد معمول و اجتناب ناپذیر این گونه صعودها تبدیل شده است. جالب است بدانیم در صعودهایی که با همراهی پزشک صورت می گیرد نیز آمار حوادث پزشکی و آسیب یا مرگ ناشی از آنها کم نیست. مروری کوتاه بر حوادث پزشکی در تیمهای اعزامی به صعودهای بلند در خارج از کشور، نقش عوامل زیر را در پیدایش این سوانح نشان میدهد:

1. بی اعتقادی برنامه ریز و سرپرست تیم به نقش مهم پزشک در پیشگیری و مقابله با بیماریها و حوادث پزشکی افزایش ضریب ایمنی صعودکنندگان.
2. نگرش سطحی و غیر علمی مدیران و سرپرستان تیمهای اعزامی به پزشک همراه تیم به عنوان "داروخانه متحرک"
3. بسنده کردن به استقرار پزشک در کمپ اصلی و خودداری از اعزام وی به همراه تیم صعودکننده به قله به منظور فرار از هزینه های اخذ مجوز صعود و ...
4. عدم توجه سرپرستان به هشدارهای پزشکی و برنامه ریزی پیشنهادی پزشک تیم در زمینه هم هوایی، تغذیه، عقب نشینی افراد بیمار و ...
5. اشتیاق برخی از پزشکان غیر کوهنورد به همراهی تیمهای اعزامی با انگیزه مسافرت، گردش، خرید و ...
6. عدم آگاهی برخی از پزشکان اعزامی به جنبه های علمی و عملی تغذیه در ارتفاع، هم هوایی، بیماریها و حوادث شایع و روشهای علمی مقابله با آنها
7. عدم آمادگی جسمی، روانی و فنی بیشتر پزشکان اعزامی که منجر به استقرار اجباری یا داوطلبانه آنها در کمپ اصلی و پیدایش پدیده "درمان از راه دور" میگردد.
8. بی توجهی مدیران و سرپرستان صعودها به این اصل بدیهی که بیشترین خطرات متوجه کسانی است که به بالاترین ارتفاعات پا میگذارند و اعضای تیم صعود به قله (یا اصطلاحا تیم حمله!) بیش از افراد مستقر در کمپ اصلی و سایر کمپهای مسیر، به حضور و همراهی پزشک نیاز دارند.
9. بی اطلاعی بیشتر پزشکان تیمها از مهارتهای نجات و انتقال مصدوم به ارتفاعات پایینتر و دقایق و ظرایف این فرآیند دشوار ولی زندگی بخش
10. ابهام در چارچوب وظایف و اختیارات پزشک تیم و تداخل میان حوزه عملکرد وی و سرپرست برنامه

"پیشنهادهایی برای اصلاح وضع موجود"

• برگزاری دوره های آموزشی "مبانی سرپرستی" برای سرپرستان صعودهای بلند، با رویکرد ویژه به امر سازماندهی و تقسیم کار میان ارکان تیم و در درجه نخست پزشک همراه تیم
• برگزاری دوره های آموزشی تحت عنوان "بیماریها و حوادث شایع ارتفاع" به منظور توجیه اعضا و سرپرستان تیمهای اعزامی و هماهنگ سازی آنها با پزشک
• تشکیل بانک اطلاعات پزشکان کوهنورد (و نه پزشکان علاقه مند به همراهی تیمها) و گزینش پزشکان اعزامی از لیست مربوطه
• برگزاری دوره آموزشی جهت پزشکان کوهنورد در زمینه های فنی، پزشکی، نجات و انتقال مصدوم
• تدوین چارچوب کلی وظایف و اختیارات پزشک تیم در صعودهای بلند با مشارکت پزشکان کوهنورد، سرپرستان صعودهای بلند و سایر افراد صاحب نظر
• اجباری کردن اخذ مجوز صعود برای پزشک همراه تیم و تاکید بر دعوت پزشکان دارای آمادگی جسمانی، روانی و تکنیکی بالا به منظور همراهی تیم قله
• تشویق پزشکان به ارائه خدمات در ارتفاعات بالاتر با تصویب دستمزد "پله ای" یا تصاعدی متناسب با بالاترین ارتفاعی که پزشک همراه تیم در آن حضور یافته است.

نویسنده: دكتر ابوالفضل جوادي